Το άγχος αποτελεί μία από τις συχνότερες συναισθηματικές δυσκολίες της σύγχρονης οικογένειας και δεν αφορά μόνο το άτομο που το βιώνει, αλλά επηρεάζει ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα. Ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, όπου η συναισθηματική ρύθμιση βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη, το άγχος των γονέων μπορεί να μεταφερθεί στο παιδί με τρόπους άμεσους και έμμεσους.
Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο συναισθηματικό κλίμα της οικογένειας. Μέσα από τη θεωρία της προσκόλλησης έχει καταδειχθεί ότι η συναισθηματική διαθεσιμότητα και η ικανότητα ρύθμισης του άγχους από τον γονέα λειτουργούν ως βασικός μηχανισμός ασφάλειας για το παιδί (Bowlby, 1988). Όταν ο γονέας βιώνει έντονο ή χρόνιο άγχος, δυσκολεύεται συχνά να προσφέρει αυτή τη σταθερή βάση, με αποτέλεσμα το παιδί να εσωτερικεύει ένα αίσθημα ανασφάλειας.
Η μετάδοση του άγχους δεν γίνεται απαραίτητα μέσω λεκτικής επικοινωνίας. Υπερπροστατευτικές στάσεις, αυξημένος έλεγχος, συνεχείς προειδοποιήσεις και δυσκολία στη χαλάρωση στέλνουν στο παιδί το μήνυμα ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος και απρόβλεπτος. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά αγχωδών γονέων εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά αγχωδών συμπτωμάτων, ιδιαίτερα όταν οι γονεϊκές πρακτικές ενισχύουν την αποφυγή και τον φόβο (Ginsburg et al., 2004).
Το άγχος στα παιδιά εκδηλώνεται συχνά διαφορετικά από ό,τι στους ενήλικες. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκέφαλοι ή στομαχόπονοι, δυσκολίες στον ύπνο, φόβο αποχωρισμού, έντονη προσκόλληση, αλλά και μέσω συμπεριφορικών εκδηλώσεων, όπως εκρήξεις θυμού ή απόσυρση. Από μια συστημική οπτική, τα συμπτώματα του παιδιού μπορούν να ιδωθούν ως έκφραση της
συναισθηματικής έντασης ολόκληρου του οικογενειακού συστήματος και όχι ως ατομικό πρόβλημα του παιδιού (Minuchin, 1974).
Η αντιμετώπιση του παιδικού άγχους απαιτεί συχνά μια ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει και τους γονείς. Η αναγνώριση και επεξεργασία του γονεϊκού άγχους αποτελεί βασικό θεραπευτικό βήμα. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν πώς οι δικές τους ανησυχίες επηρεάζουν το παιδί, να αναπτύξουν πιο λειτουργικούς τρόπους συναισθηματικής ρύθμισης και να ενισχύσουν την αίσθηση ασφάλειας στο οικογενειακό πλαίσιο.
Συμπερασματικά, όταν το άγχος των γονέων γίνεται άγχος του παιδιού, το σύμπτωμα δεν ανήκει αποκλειστικά στο παιδί αλλά αντανακλά τη δυναμική της οικογένειας. Η
έγκαιρη υποστήριξη και η συστημική θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και θεραπευτικά, ενισχύοντας τη συναισθηματική ανθεκτικότητα τόσο των παιδιών όσο και των γονέων.
Βιβλιογραφία
development. New York: Basic Books.
involvement in treating children with phobic and anxiety disorders. Journal of
Clinical Child and Adolescent Psychology, 33(2), 325–338.
University Press.